W dniu 19 maja rząd Litwy wniósł sprawę przeciwko Białorusi do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, dążąc do pociągnięcia białoruskiego reżimu do odpowiedzialności za zorganizowanie przemytu migrantów na Litwę na dużą skalę. Sprawa dotyczy naruszenia zobowiązań państw wynikających z Protokołu Narodów Zjednoczonych przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną („Protokół”).

Od 2021 r. Litwa stoi w obliczu bezprecedensowego wzrostu napływu nielegalnych migrantów z Białorusi. Dowody zebrane przez władze litewskie potwierdzają bezpośrednie zaangażowanie białoruskiego reżimu w organizację przepływów migracyjnych: białoruskie przedsiębiorstwa państwowe zwiększyły liczbę lotów z Bliskiego Wschodu i innych regionów oraz zorganizowały wydawanie wiz i zakwaterowanie dla przybywających migrantów. Po przybyciu na Białoruś, wielu migrantom białoruskie siły bezpieczeństwa towarzyszyły do granicy z Litwą i zmuszały do jej nielegalnego przekroczenia, często w niebezpiecznych i zagrażających życiu warunkach.

Pomimo wielokrotnych próśb o współpracę, białoruskie służby graniczne odmówiły współpracy z władzami litewskimi w celu powstrzymania nielegalnego przekraczania granicy. Litwa postrzega te działania jako celową próbę białoruskiego reżimu wykorzystania migracji jako narzędzia nacisku politycznego na Litwę i Unię Europejską w odpowiedzi na ich wsparcie dla białoruskiej demokracji i sankcje za łamanie praw człowieka.

Pomimo intensywnych negocjacji dwustronnych, spór dotyczący naruszeń Protokołu nie został rozwiązany. W związku z tym Litwa zwraca się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o pociągnięcie Białorusi do odpowiedzialności na mocy prawa międzynarodowego za naruszenia Protokołu. Roszczenia Litwy obejmują pełną rekompensatę za szkody, w tym koszty budowy muru, oraz gwarancje, że działania sprzeczne z prawem międzynarodowym nie powtórzą się.

Litwa konsekwentnie korzysta z możliwości oferowanych przez prawo międzynarodowe w celu pociągnięcia do odpowiedzialności niedemokratycznych reżimów. W ubiegłym roku Litwa była pierwszym krajem, który zwrócił się do Międzynarodowego Trybunału Karnego o wszczęcie postępowania w sprawie zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych przez reżim Aleksandra Łukaszenki: przymusowych deportacji i prześladowań osób oraz innego okrutnego traktowania, sprzecznego z podstawowymi normami prawa międzynarodowego. Wkrótce w Wilnie zostanie otwarty i zacznie działać Punkt Informacyjny Rady Europy dla mieszkańców Białorusi.